Het Syndicaat > Film & foto Zwart Dier

 

Stemmen of schreeuwen? Denken of zeuren? Stoppen of doorslaan? Maakbaar of breekbaar? Laf of levend? Shoppen of doodgaan? Kunst of koffie? Vervulling of vervuiling? Bommen of ballonnen?

Hoezo kunst een linkse hobby? Maak je hard voor theater! Barry zoekt jou voor zijn strijd tegen dom vermaak en zwart-wit denken.

Het is achter de rug.
De try outs, de première, de tweede en de derde voorstelling zijn geweest en nu gaan ze op tournee. Zonder mij. Gelukkig ging het goed. De première was ontzettend leuk. Hartstikke vol met een heleboel verschillende soorten mensen die het over het algemeen erg mooi vonden. Recensie in de Volkskrant volgens mij wel goed, beetje op de vlakte geschreven. Grappig dat hij over de schuldvraag begint. Daar heb ik bewust niets mee gedaan. Juist omdat de personages, behalve één, daar helemaal niet mee bezig zijn, zeg ik daar iets over, lijkt me.

Ook tijdens de try outs kregen we goede reacties. Natuurlijk waren er mensen die het zelf anders zouden hebben gedaan. Of die liever het boek wilden lezen (bestaat helaas niet). Maar spelers kregen van onbekenden drankjes aangeboden als dank, er zaten mensen te snikken en zelfs hard te huilen in de zaal en vooral heel belangrijk: ik was blij. Natuurlijk moet de voorstelling nog worden ingespeeld en haperde er het één en ander aan, maar over het geheel genomen is het geworden wat ik wilde maken en daar ben ik erg blij om. De speelstijl is transparant en vertellend afgewisseld met spelend en dat vind ik erg goed werken. De acteurs werken goed met elkaar samen en vormen een mooi geheel. De vormgeving past perfect bij mijn concept (daar had ik nog wat discussie over met kijkers) en ik vind het een mooie tekst. Ik ben blij.

Opvallend is dat jongeren dit een heel mooi “vet”stuk blijken te vinden. Er gebeurt bijna niets op de vloer, er wordt anderhalf uur gepraat, er is geen muziek, geen geluid en de reacties zijn overweldigend. De personages zijn rond de veertig en de relationele problematiek lijkt me niet voor hen maar het werkt. Ik kan me voorstellen dat het jonge mensen aanspreekt als een stuk gaat over het gebrek aan voelen, aan inleving, aan zintuiglijkheid. Deze mensen beginnen pas te voelen als ze in de brand terecht komen. Erg fijne reacties van deze groep publiek ook.

Drie avonden hebben we in Frascati van tevoren een stuk van jongeren laten zien die zich hadden laten inspireren door de tekst. Was ontzettend leuk! Groepen van het Amsterdams Lyceum en van het Gerrit van der Veen College lieten een half uur zien. Vooral die laatste groep heeft me de eerste avond erg geraakt. Ik was ontroerd om te zien hoe open en hoe oprecht zij zichzelf durfden te bevragen in een theatrale vorm. Hulde voor die klas en voor hun docenten!!

Ben heel benieuwd hoe het op tournee zal gaan. Ik heb geëist dat de spelers mij iedere avond op de hoogte brengen van hoe het was, maar ik weet uit ervaring dat ik er achteraan moet bellen. Uit het oog uit het hart. Nu is het van hun. Van hun en van iedereen die er iets van vindt. Moeilijk. Maar goed, ik ga verder met andere projecten dus het helpt ook wel om het los te laten.
Ik ga af en toe gewoon nog even kijken.
Blijft toch ook mijn voorstelling.

Laatste week in de repetitieruimte. Zoals altijd het gevoel dat we eruit barsten de laatste dagen. Dan is het echt tijd om te gaan. Maandag verwacht ik, ook zoals altijd, de shock van het kleine intieme lokaal naar de breedte van de zaal. We hebben maar één montagedag! Ik ben verwend geweest met een week monteren in het Rozentheater. Zaterdag naar ISH LAB experimenten geweest in het Rozentheater late night. Ik was geraakt door de oprechtheid van een aantal sterke vrouwen die iets van zichzelf lieten zien in een gedicht of een dans. Het leek heel open, kwetsbaar en daardoor beresterk. Een inspiratie voor Zwart Dier en sowieso voor het leven.

Maandagavond komen een aantal van onze “hoeren” van Lola kijken als testpubliek. Deze meiden hebben vorige zomer een koor van hoeren gespeeld op de zomerfestivals en we hebben ze meteen voor altijd in ons hart gesloten. Spannend maar fijn om de eerste keer voor een vriendschappelijk publiek te spelen. We moeten de ritmiek en de spanningsboog van het geheel nog aanscherpen maar vrijdagavond zijn we al een heel eind gekomen.

Na de doorloop overdag even snel iets willen eten lukte niet. We kwamen bij een fantastisch Marokkaans restaurant in West met een 9- van Johannes van Dam. Niet erg verstandig maar het was heerlijk! Een heel theatrale kok heeft ons absoluut vetgemest weer naar buiten laten rollen. Tijdens de doorloop van het eerste deel heb ik allerlei geluiden uit buiken en broeken gehoord die niet zo netjes waren maar op de één of andere manier werd het geheel losser, vrolijker, en dat kon het wel gebruiken. Nu herhalen en toch nieuw maken…. Maandag ook de dvd van Robin Vogel voor het eerst echt zien, met licht. En het hele decor. Nog nooit zo weinig geweten zo vlak van tevoren. Gelukkig zijn we een leuk en goed team dus ik heb er vertrouwen in.
Bah, ik moet het stuk al bijna afstaan aan het publiek. Het afscheid nemen gaat beginnen. Nog even de puntjes op de i en het is van iedereen. Ik verdwijn dan weer achter mijn computer tot het volgende repetitieproces. Gelukkig is dat al snel, bij Theatergroep Max., voor kinderen vanaf 8 jaar. Iets heel anders, ook heel veel zin in. Twee travestieten en hun burgerlijk dochtertje. Maar nu nog even deze premièreweek. Hoop dat ik mijn liefde voor deze tekst heb kunnen overbrengen op de acteurs die dat dan weer op het publiek kunnen doen. We zien het.

Nog één week in de repetitieruimte en dan monteren en spelen voor publiek. We hebben alles een keer gedaan en nu moet het indalen en een goed ritme krijgen. Altijd de leukste periode vind ik, het precieze werken aan het stuk. Nu ook nog even een kwartier inlopen en dan is de zakelijk leider ook blij…
Spannend is nu de boog te maken van drie delen met een heel verschillende kleur tot één geheel. Deel 1 is toch ook de jeugd van de mens, hoe vrij en onbewust de personages dan zijn. Ze leven alsof ze nog een eeuwigheid hebben om alles te doen, goed te maken, om hun dromen na te jagen.
Deel 2 gaat alleen maar over overleven en het ontdekken van een levensdrift die ze niet eerder bij zichzelf hadden gezien. Daarnaast, hoe absurd ook, ervaren ze alles honderd, duizend keer intenser dan ervoor. Schoonheid, pijn, angst en eenzaamheid. Alsof hun zintuigen nu pas wakker zijn, alsof ze door de brand tot leven komen.
Deel 3 is de dood. Hoe te leven met wat er is gebeurd? Met de schuld met het verlies. De één ziet kansen voor de ander is het leven over. Het hoogtepunt is geweest.
Ik merk dat ik op dit moment helemaal in het proces gezogen ben. Maandag even wat afstand nemen om te zien wat het eigenlijk is, wat we maken. Wat het zou kunnen zijn. Wat het zou kunnen betekenen. Of het iets teweeg brengt en als dat zo is, wil ik dat? Ik merk dat ik door de politieke situatie in Nederland en de vervlakking veel minder dan ooit geneigd ben na te denken over het publiek. Over of het te volgen is voor een jong publiek, of het te lang is, te kort, teveel tekst, teveel dit, te weinig dat. Ik weet zelf heel zeker dat ik deze tekst wil laten horen en dat is genoeg. Na jaren voor een jong publiek te hebben gemaakt had ik toch een oog van buiten ontwikkeld dat ik nu gelukkig helemaal buiten beschouwing kan laten.
Dit vind ik belangrijk aan Zwart Dier Treurigheid: de precieze taal van Anja Hilling die bij mij een soort verdriet of mededogen aanboort dat meer blijft hangen dan beelden uit de media. Er is geen sprake van afstomping, maar van een andere ingang. Het woord prikkelt mijn fantasie en creëert eigen beelden die moeilijker uit te wissen zijn dan foto’s. Dat wil ik graag delen.
Ik heb zin in deze laatste week dat het stuk nog helemaal van ons is. Kunnen we ons nog even veilig voelen. Hard werken om het beste er uit te slepen en om alles aan te hebben geraakt. Daarna is het de confrontatie met het publiek en dan is het over voor mij. Dan hoor ik er niet meer bij. Is het stuk van de spelers en van hen die het komen zien. Altijd een vervelend afscheid. Nu dus nog even genieten.

De tijd begint in mijn nek te hijgen. We hebben de eerste twee delen nu goed gedaan, het derde deel met de tekst in de hand. Gisteren deel 1 helemaal in vorm gezet. We zijn er eindelijk uit wat betreft decor en waar de film moet komen! Allemaal blij geloof ik. Ik zeker wel.
Iedere dag zijn we moe van de zwaarte van de tekst maar het stuk geeft ook veel energie. Het doet me denken aan lang geleden, toen vertellingen een plaats in de samenleving hadden, als geschiedenis, maatschappijleer en bewustmaking van de eigen cultuur. Nu is het bijna voorbehouden aan mensen uit het oosten. Of uit Afrika. Hier hebben we geen mondelinge overlevering meer. Jammer. De uitwisseling tussen jong en oud, mensen uit verschillende streken, religies, culturen, zouden er veel plezier aan kunnen beleven. Een goed verhaal past zich aan aan de verteller, aan de luisteraar en ontwikkelt zich met de jaren. Zwart Dier past zich aan ons aan. Anja Hilling was een jonge vrouw toen ze deze tekst schreef. Ongelofelijk hoe ze zich kan verplaatsen in personages van 30, 40 in een bosbrand.

Vroeger toen ik jong was hadden wij een buurvrouw die verschrikkelijk verbrand uit Spanje terugkwam. Op haar camping was een vrachtwagen met benzine of gas gekanteld en er waren verschrikkelijk veel mensen bij omgekomen en verbrand. Zij zat op een muurtje, toen het gebeurde. Is door de klap achterover geslagen en op het strand terecht gekomen. Naar de zee gerend en heeft tot haar middel in het water het blussen afgewacht. Haar hele rug, hals en armen waren derdegraads verbrand en ze moet verschrikkelijke pijnen hebben gehad, in dat zoute water. Ze vertelde dat ze pas iets begon te voelen toen ze al haar familieleden weer bijeen had. Zij hadden het allemaal overleefd. Ze waren net met een rubberbootje een stuk uit de kust gepeddeld.
Toen begreep ik al dat deze verschrikking er één was waar je liever niet over na moest denken. Nu denken we daar iedere dag aan. Aan catastrofe, aan hoe je denkt dat je je zult voelen als er iets gebeurt dat zo groot is dat ertegen vechten geen zin heeft. Lastig want ik weet zeker dat het in niets zal lijken op de werkelijkheid als het zover is.

Iedereen heeft zo zijn eigen doodsangsten.

Deel 2 bijna helemaal gedaan. Zelfs een doorloop tot daar gedaan die niet tegenviel. Ik geloof dat we de code goed hebben gekozen en dat we nu rustig door moeten gaan. Veel gelachen. Slap gelachen terwijl het stuk dat niet echt opwekt. Misschien daarom. Deel twee viel mee om aan te werken. De zwartheid viel ook mee ook omdat het over schoonheid gaat. Schoonheid van taal. Schoonheid van natuur. Bij de monoloog van Roos hielden we het niet droog en Gerold doet steeds als we daar zijn zijn vingers in zijn oren. Carly kwam met kleding. Erg goed! Wild en anarchistisch. Fijn dat we niet uitgaan van personages waardoor alles kan. Doet me denken aan Vivienne Westwood, punk maar ook Kate Moss. Het stuk doet me op een bepaalde manier aan Generation X en Generation A van Douglas Coupland denken. Vrienden die elkaar verhalen vertellen. Meestal om de angst te bezweren. Dat is de rode draad in al zijn werk. Deze vrienden doen dat ook. Ze liegen/verzinnen/vertellen elkaar van alles om de tijd door te brengen, om saamhorigheid te krijgen. En om niet echt over zichzelf te hoeven praten. Ze verzinnen verhalen over de ander. Decor idee groeit nog steeds mee met mijn ontwikkeling. Sacha en ik praten en kijken naar wat er in de repetitieruimte gebeurt. Dat is lang geleden dat het zo ging. Meestal houden we rekening met een lange bouwtijd en is het wel af als ik twee weken bezig ben. Dit is echt luxe! Volgende week deel 3 afmaken en dan repeteren en toevoegen en het hele begin waarschijnlijk weer veranderen. Het is een fijn stuk om aan te werken en de acteurs zijn te gek.

Het hele eerste deel wordt een keer gedaan.
Vreemd genoeg is dit waarschijnlijk het moeilijkst om te maken. Er gebeurt van alles maar we laten weinig zien. Steeds tegen de tekst inwerken levert wel mooi materiaal op maar hoelang blijft dat boeien?
Gerold heeft zijn aanvankelijke aversie tegen wat hij de hardheid van het stuk noemde overwonnen. We praten over schoonheid en dat schoonheid troost. Dat deze taal schoonheid is en troostend werkt terwijl de gebeurtenissen die beschreven worden gruwelijk zijn. Door de afstandelijke toon raakt het verhaal me. Woorden kunnen doen wat beelden soms niet meer bereiken. We praten over de foto’s van Haïti. Dat je er zoveel ziet dat je niet bij elk beeld meer huilt.

Behalve in een bijlage van een krant. Een man die lijken ruimt. Hij doet zijn best. De foto is gemaakt als net het lichaam van een klein dood meisje door de lucht zweeft om straks op een grote stapel lijken terecht te komen. Iemands kind.
Als ik even niet meer verder kom kijk ik op de website van de agent van Anja Hilling. Er staat bij Zwart Dier: Auftragsstück.
Niet vergeten. Niet vergeten. Voordracht. Vertelling. Niet mijn/ons ego erop plakken!
We hebben het over moraal.
Anja heeft dit stuk geschreven naar aanleiding van een bosbrand in Spanje die meerdere mensen het leven heeft gekost en die was aangestoken door een groep jonge mensen.
Toch valt ze de personages niet af. Het zijn mensen. Hun lelijke kanten worden niet verborgen. Ze veroordeelt ze niet. Deze mens heeft het al zwaar genoeg om zich staande te houden na hun ramp.
We hebben het over rampen. Dat het hoofd van slachtofferhulp in Nederland voorzichtig zegt dat we hier wel heel snel spreken van een nationale ramp. Dat we elk incident als nationale ramp willen beleven, willen herdenken. Dat een vliegtuigcrash met negen doden een vliegincident is. Dat een vuurwerkexplosie een zeer groot ongeluk is. Nationale ramp betekent groot ongeluk dat het hele volk treft of in zijn bestaan bedreigt.
Met persoonlijke rampen kunnen we blijkbaar niets. We maken het van ons allemaal en dan kan er gerouwd worden. Maar hoe zit het met de mensen die het echt betrof? Als de stille tochten over zijn en de bloemen weggehaald. Hoe ga je dan verder met je persoonlijk ramp?
Deze personages hebben (ook) nooit iets meegemaakt. Ze zijn geslaagd. Carrière, leuke liefdes, creatieve vrienden, geld, schoonheid, een kind. Hoe gaan zij om met een bosbrand? Een brand waar ze zelf verantwoordelijk voor zijn. Een persoonlijke ramp. Ze denken niet aan de dieren die zijn gestorven door het vuur. Ze denken niet aan de zes brandweermannen die het leven lieten. Ze denken aan wat ze hadden en aan het verlies.
Volgende week deel twee. Niemand heeft er echt zin in om het voor het weekend nog even te doen. Beetje heftig.

Na een week aan tafel beginnen mijn handen toch te jeuken en gaan we de vloer op. Heel vervelend de eerste keer. Dat blijft toch elke keer hetzelfde. Gêne van beide kanten van de tafel. Zou het ook ooit minder worden?
Ondanks al onze eigen waarschuwingen vallen we meteen in de eerste valkuil. Die van het realisme. We zeggen wel tegen elkaar dat we niet het bos spelen maar ik zie acteurs stiekem een kampvuur visualiseren. Om de ingewikkelde relaties helder te krijgen moeten we eerst toch weten hoe het zit en wie wat waarvan vindt. Ik laat ze even voordat we het stuk als een ui afpellen en terug gaan naar vertellen. Ze merken het zelf.
Iedere dag is het gevecht tegen de neiging om het stuk “op te leuken”.
Er zit veel humor in het begin. De vrienden zijn aangekomen in het bos en verheugen zich. Op hun samenzijn, op het eten, op de pracht van het bos.
De code moet meteen helder zijn in het eerste deel. Veel lol maken onderling en niet het publiek verliezen.
Na deze week op de vloer vinden Sacha, de decorontwerper, en ik dat we toch abstracter en brutaler moeten zijn dan we vorige week nog dachten.. Maquette eruit!
De rare maskers van Carly, de kostuumontwerper, werken heel erg goed.
De acteurs maken een vreemd soort performance die overvloeit in een vertelling.

Aan tafel lezen. Grote groep. Zes spelers, vormgevers met stagiaires, stagiair dramaturgie, nieuwe publiciteitsmedewerker, filmer, productieleider, noem het maar op.
Het plan is het stuk eerst helemaal aan tafel te maken. Twee weken uit te trekken voor analyse, persoonlijke verhalen, beelden, inspiratie.
Drie acteurs die ik nog niet ken. Ottolien Boesschoten, Alex van Bergen en Roel Voorbij. Verder Niek van der Horst, Roos Hoogland en Gerold Guthman. Robin Vogel maakte een brand op film. Sacha Zwiers maakt het decor en Carly Everaert ontwerpt de kostuums.
Ben heel benieuwd.
Het stuk is prachtig. Hoe vaker we het lezen hoe meer we ervan houden. Het is zo precies geschreven. Elk detail benoemd, elk geluid, elke kleur. Maar helemaal zonder enige emotie. Allemaal beschrijvend. De emotie moet bij de luisteraar/kijker komen en wij moeten proberen de taal zo schoon mogelijk aan te bieden.

Grappig dat ik juist heb besloten minder keurig met teksten om te gaan. Dat ik dan dit stuk kies waar bijna niets naast de tekst kan bestaan.
Grote uitdaging om mijn eigenheid en mijn liefde voor dit stuk te laten zien door de tekst heen.
Inspiratie hebben we gevonden in onder andere beelden van Folkert de Jong,  Tim Walker, Marlene Dumas, Paul Mccarthy, de Chapman brothers.
Muziek die heel erg bij dit stuk past is Looper. Oud maar nog steeds erg mooi en ijl. Ik denk dat er geen geluid in de voorstelling komt. De muziek moet in de hoofden van de acteurs terecht komen. Maar alles is nog mogelijk.
De acteurs lezen goed. Ze voelen vrijwel meteen wat het stuk kan doen. En we voelen ook allemaal de valkuilen: Realisme, pathetiek en veel toevoegingen.
Wordt een lastige klus.